Οι εγκλωβισμένοι μας, 50 χρόνια μετά

Το κείμενο έχει δημοσιευθεί στην τριμηνιαία έκδοση της Π.Ε.Ο.Φ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, «Ρωμιοσύνη»

Όταν το θέρος του 1974 εισέβαλαν οι Τούρκοι στην Κύπρο, όσοι άμαχοι Έλληνες κατάφεραν να σωθούν και μπορούσαν, έφυγαν νότια για να βρουν ασφάλεια στις περιοχές που δεν έφτασαν τα στρατεύματα του Αττίλα. Ωστόσο, στην περίπτωση των κατοίκων της Καρπασίας, αυτό ήταν αδύνατο, αφού τα τουρκικά στρατεύματα, με την προέλασή τους στην πεδιάδα της Μεσαορίας και την κατάληψη της Αμμοχώστου, απέκοψαν τη χερσόνησο της Καρπασίας από τις ελεύθερες περιοχές, με αποτέλεσμα δεκάδες χιλιάδες Έλληνες να εγκλωβιστούν στα χωριά τους χωρίς δυνατότητα διαφυγής. Πολλοί ήταν και αυτοί που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και παρέμειναν οικειοθελώς στον τόπο όπου γεννήθηκαν, υφιστάμενοι κάθε είδους εξευτελισμό, ενώ η ζωή τους κινδύνευε καθημερινώς.

Αρχικά, οι Τουρκοκύπριοι και, στη συνέχεια, οι Τούρκοι έποικοι ασκούσαν κάθε είδους πίεση, ώστε, στο πλαίσιο της υλοποίησης μιας πολιτικής εθνικής εκκαθάρισης, να αναγκάσουν τους εγκλωβισμένους Έλληνες να φύγουν. Σε μεγάλο βαθμό το πέτυχαν, αφού δυσκόλευαν κάθε επαφή με τους δικούς τους στις ελεύθερες περιοχές, έκλεβαν τις περιουσίες τους, ασκούσαν λεκτική και σωματική βία, απειλούσαν, τρομοκρατούσαν και κάποτε δολοφονούσαν. Όσο για την εκπαίδευση, ήταν σχεδόν πολυτέλεια, αφού το σχολείο που είχε μείνει σε λειτουργία, είχε τεθεί κάτω από τον ασφυκτικό έλεγχο του κατοχικού καθεστώτος. Για εκκλησίες και θρησκευτικές ελευθερίες δεν μπορεί να γίνει καν λόγος, αφού όσοι ναοί δεν μετατράπηκαν σε τζαμιά, έγιναν στάβλοι και αποθήκες, πλην μερικών που διατηρήθηκαν, αφού όμως πρώτα λεηλατήθηκαν από αρχαιοκάπηλους.

Από τους 20.000 Έλληνες και Μαρωνίτες εγκλωβισμένους που καταμετρήθηκαν από τον ΟΗΕ το 1975, σήμερα ο αριθμός τους ανέρχεται στους 700, εκ των οποίων οι 332 είναι εγκλωβισμένοι και οι 368 επανεγκατασταθέντες, δηλαδή πρόσφυγες που ζούσαν στις ελεύθερες περιοχές και κάτω από προϋποθέσεις μπόρεσαν να επιστρέψουν στα χωριά τους. Από τους 700, τα 119 είναι παιδιά (87 εγκλωβισμένα και 32 επανεγκατασταθέντα).

Ελένη Φωκά: Η εγκλωβισμένη Δασκάλα του Γένους

Η Ελένη Φωκά γεννήθηκε στην Αγία Τριάδα Γιαλούσας της Καρπασίας το 1950. Πτυχιούχος οικιακής οικονομίας ελληνικού πανεπιστημίου, από το 1973 είχε διοριστεί ως εκπαιδευτικός. Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο στις 20 Ιουλίου 1974, καθώς και η δεύτερη φάση της στις 14 Αυγούστου, τη βρήκε στο σπίτι της στην Αγία Τριάδα. Έζησε όλη τη φρίκη του πολέμου και της κατοχής. Αντιμετώπισε τους Τούρκους εποίκους ολομόναχη και άντεξε τις θηριωδίες τους για να προσφέρει μόρφωση στα λιγοστά εγκλωβισμένα ελληνόπουλα και να δίνει κουράγιο στους συγχωριανούς της, για 23 ολόκληρα χρόνια. Ήταν μία από τις τρεις δασκάλες στο ελληνικό δημοτικό σχολείο στη Γιαλούσα της Καρπασίας.

Το 1997, ένα πρόβλημα υγείας την ανάγκασε να μεταβεί στις ελεύθερες περιοχές και, έκτοτε, δεν της επετράπη να επιστρέψει στο σκλαβωμένο χωριό της. Το εθνοφελές έργο της την κατέστησε persona non grata, δηλαδή ανεπιθύμητη, στα κατεχόμενα. Τη σχολική χρονιά 1996-97, το δημοτικό σχολείο έπρεπε να κλείσει λόγω της άρνησης των κατοχικών δυνάμεων να επιτρέψουν στην Ελένη Φωκά να γυρίσει στο χωριό της, παρά τις μεγάλες προσπάθειες της κυπριακής κυβέρνησης. Αφοσιωμένη πλέον στο «Δεν Ξεχνώ», συνέχισε τον αγώνα της στις ελεύθερες περιοχές δίπλα στις μάνες των αγνοουμένων. Παρευρίσκεται μέχρι σήμερα στις αντικατοχικές εκδηλώσεις και δίνει διαλέξεις τόσο σε σχολεία της Κύπρου όσο και στο εξωτερικό, διαφωτίζοντας για την κατοχή και το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η πατρίδα μας. Ζει με τις μνήμες της στη Λευκωσία, όπου βρίσκεται το προσφυγικό της σπίτι.

Ο Δημήτρης Κοτσιεκκάς και η νέα γενιά εγκλωβισμένων

Ένα λαμπρό παράδειγμα από τη νέα γενιά των εγκλωβισμένων, αλλά και πρότυπο για κάθε Έλληνα νέο, αποτελεί ο 30χρονος νομικός, διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και συγγραφέας του βιβλίου «Από πού είσαι;», Δημήτρης Κοτσιεκκάς. Σε συνέντευξή του στο news247.gr σημειώνει, σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν για δεκαετίες οι εγκλωβισμένοι, τα ακόλουθα: «Το Ριζοκάρπασο είναι στη μύτη της Καρπασίας, το τελευταίο χωριό, και για να πάει κάποιος στο Βαρώσι, όπου ήταν το πιο κοντινό νοσοκομείο που υπήρχε στα κατεχόμενα, για απόσταση 1,5 ώρας με το αυτοκίνητο και τα μέσα της εποχής, μπορούσε να κάνει 6-7 ώρες, γιατί κάναμε στάσεις σε τέσσερα σημεία ελέγχου, ώστε να δείξουμε τα χαρτιά και τις άδειες που είχαμε από το καθεστώς. Αυτή η καθυστέρηση επέφερε πολλές φορές θανάσιμες επιπτώσεις στους αρρώστους που έπρεπε να πάνε στο νοσοκομείο και έχουμε καταγράψει 11 περιπτώσεις ανθρώπων που πέθαναν καθοδόν, λόγω της καθυστέρησης».

Όσον αφορά τις ανάγκες των εγκλωβισμένων, ο Δημήτρης Κοτσιεκκάς καταθέτει ότι η περιθωριοποίηση που νιώθουν οι εγκλωβισμένοι προκύπτει από το γεγονός ότι το κράτος πολλές φορές αγνοεί όλα αυτά που τους διαφοροποιούν ως κοινότητα. Συνεπώς, εξηγεί, «περιθωριοποιούμαστε με το να μας βάζουν στην ίδια κατηγορία με τους υπόλοιπους. Αν αναφερθούμε στην περίπτωση των συμμαθητών μου, αυτά τα παιδιά ήθελαν ειδική στήριξη όταν ήρθαν στο πανεπιστήμιο. Όχι σπρώξιμο· ειδική στήριξη. Να δουν ποιος είχε μαθησιακά κενά, να τον βοηθήσουν συγκεκριμένα, για να μπορεί να ανταγωνιστεί τους συμφοιτητές του. Όχι να του κάνουν χάρη, να δίνει κανονικά εξετάσεις, αλλά επί ίσοις όροις».

Τέλος, ως προς το αύριο και τις προσδοκίες των εγκλωβισμένων, ο Κοτσιεκκάς στέλνει το μήνυμα ότι οι εγκλωβισμένοι «δεν έχουν ανάγκη από βαρυσήμαντες έννοιες ή χαρακτηρισμούς και επίθετα που παραπέμπουν σε ηρωισμό. Έχουν ανάγκη την κατανόηση, να ακούσει κάποιος την ιστορία τους, να τους αντιμετωπίσει με τις πραγματικότητες που κουβαλούν και να τους δώσει τις ίδιες ευκαιρίες με τον υπόλοιπο πληθυσμό της Κύπρου. Αυτές τις ανάγκες έχουν οι εγκλωβισμένοι και σε καμία περίπτωση δεν διεκδικούν οτιδήποτε εκδικητικά. Έχουν επιλέξει το μονοπάτι που ακολουθούν τα τελευταία 50 χρόνια, τους τιμά η επιλογή τους και με αυτό τον τρόπο θέλουν να πορευτούν».

Το δικό μας χρέος

Παρά τα μεγάλα εμπόδια και τις αντιξοότητες ένεκα της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής, παρά τη λογοκρισία και τους πολλούς άλλους περιορισμούς που ασκεί σε αυτούς το κατοχικό καθεστώς, οι εγκλωβισμένοι μας δεν έπαψαν ποτέ να αγωνίζονται για να κρατήσουν ριζωμένο τον Ελληνισμό στη γη που τους γέννησε, με την ελπίδα ότι θα έρθει σύντομα και η ευλογημένη μέρα της Απελευθέρωσης. Το δικό μας χρέος είναι να νιώσουμε τον πόνο τους για το μαρτύριο που βιώνουν, να σταθούμε δίπλα τους αντλώντας από τη δύναμη της ψυχής τους και να μην ξεχάσουμε ποτέ ότι η πατρίδα μας δεν τελειώνει στα συρματοπλέγματα της ντροπής, αλλά στα ακρωτήρια του Κορμακίτη και του Αποστόλου Ανδρέα.

Επιστροφή εγκλωβισμένων από τις κατεχόμενες περιοχές